جغرافیای طبیعی بیجار گروس 

شهرستان بیجار از شمال به استان زنجان ، از جنوب به قروه ، از شرق به همدان و از غرب به دیواندره و سنندج محدود می گردد . بیجار منطقه ای است كوهستانی در امتداد سلسله جبال غربی ایران و یك سوم اراضی آن تقریبا كوهستانی است . نوع زمین و ساختمان آن مركب از سنگ هایی رسوبی مخصوصاً تركیبات رسی و آهكی و شنی مخلوط می باشد كه مروبط به دگرگونی های دوران سوم زمین شناسی است .

شهر بیجار با ارتفاع 1940 متر از سطح دریا در طول 47 درجه و 36 دقیقه شرقی گرینویچ و عرض شمالی 35 دجه و 52 دقیقه استوا واقع شده و یكی از مرتفع ترین شهرهای كشور محسوب شده به نحوی كه به بام ایران لقب یافته است ، شهر بیجار 770 متر از تهران و 425 متر از سنندج بلندتر است

بازارها و ساختمان های قدیمی 

شهر بیجار در گذشته دارای چند بازار مهم بوده كه بعضی از آن ها هنوز رونق گذشته خود را حفظ كرده اند . بازار قدیمی این شهر به نام «بازار بزرگ» مشهور است و دیگر بازارها عبارتند از :
بازار افتخار نظام ، قیصریه سالار و قیصریه سعید لشكر و بازار امیر تومان كه با دو سرا به نام های سرای كهنه و سرای تازه در گذشته محل تجارت تاجرهای افغان ، تبریزی ، همدانی و زنجانی بوده است و اكنون نیز دارای دو تیمچه به نام شهبازخان و تیمچه امیر تومان است كه جایگاه دكان های بازاریان می باشد

جغرافیای اقتصادی بیجار گروس  

بیجار قبل از جنگ بین الملل اول منطقه ای آباد و دارای ابنیه و آثاری تاریخی بوده و از نظر اقتصادی موقعیت قابل توجهی داشته و از جهت این كه بر سر راه تبریز و عتبات به عنوان «تبریز كوچك» قرار گرفته حائز اهمیت بوده است . اقتصاد این منطقه متكی به كشاورزی ، دامداری و صنایع دستی است .

زراعت و باغداری
در زراعت و باغداری ، علاوه بر میزان مهارت و تخصص ، نوع مالكیت و نحوه استفاده از امكانات و داشتن وسایل فنی و زمین مناسب در بهبود كشاورزی مدخلیت خاص دارد . در این ناحیه با در نظر گرفتن پراكندگی روستاها ، هیچ محدودیتی از لحاظ استفاده از زمین های قابل كشت و حاصلخیزی نسبی خاك ها وجود ندارد . شكل تپه ماهوری با پوششی از خاك های نرم و وسعت دشت های پایكوهی امكان بهره برداری از زمین را به حداكثر رسانیده است . با توجه به شرایط آب و هوایی منطقه ، كشاورزی در جهت گسترش كشت دیم توسعه یافته و كشت آبی به زمین های مجاور رودخانه های دائمی محدود شده است .
امكانات طبیعی منطقه ، همراه با سنن قبیله ای حاكم بر جامعه روستایی در طول قرون ، خصوصیات اخلاقی ویژه ای در آنان به وجود آورده و مردمانی قانع و صبور و دور از تحولات سریع زمان پرورش داده است .
در چنین شرایطی تلاش روستایی از تهیه حداقل احتیاجات زندگی فراتر نرفته و به همان امكاناتی كه طبیعت در اختیار او نهاده ، قناعت نموده است . در حقیقت تكیه به كشت دیم ، روستاییان را از تلاش در راه توسعه كشت آبی و در نتیجه جستجوی آب بیشتر بازداشته است . برخلاف اكثر مناطق ایران كه زندگی متكی به آب های جاری و نفوذی است و تقسیمات دقیق و گوناگونی برای استفاده از آن به وجود آورده اند . در این منطقه تقسیمات معین و مشخصی وجود ندارد .

نوع كشت
اقتصاد روستایی در این منطقه همانند سایر روستاهای ایران متكی به اقتصاد خانوادگی است . در سیستم اقتصاد خانواده بدون توجه به امكانات و یا مشكلات محیط طبیعی ، تمام تلاش در جهت احتیاجات اولیه و ضروری انجام می شده است .
هر كشاورز سعی داشته در حد امكان ، تمام نیازمندی های خود را شخصاً فراهم نموده تا از تهیه آن در بازار بی نیاز باشد . به همین علت چون رایج ترین و مهم ترین غذای روستاییان نان است ، كشت غلات همه جا در درجه اول اهمیت قرار دارد .
سایر محصولات كشاورزی بسته به مناطق مختلف متفاوت و از لحاظ اهمیت و وسعت بهره برداری با كشت غلات قابل مقایسه نیست . در كشت غلات ، گندم در درجه اول اهمیت و سپس جو كه بیشتر به مصرف دام ها می رسد ، رایج و معمول می باشد .
باغ میوه در سراسر منطقه وجود دارد ، اما از لحاظ اقتصادی اهمیتی نداشته و فقط قسمتی از احتیاجات محلی را تامین می كند . گسترش این باغ ها در شرق منطقه بیش از سایر مناطق است .
در بخش های مختلف تاكستان های وسیعی به چشم می خورد كه علاوه بر مصرف محلی ، قسمتی از آنها برای فروش به شهرستان های مجاور فرستاده می شود . مهم ترین منطقه پرورش انگور در روستاهای شرقی بیجار به ویژه شهر حسن آباد یاسوكند و اطراف آن می باشد .
مهمترین عاملی كه در پراكندگی پرورش دام دخالت دارد ، وضع آب و هوا یعنی افزایش میزان و نحوه پراكندگی باران سالیانه از یك طرف و شكل ناهمواری و ارتفاع زمین از طرف دیگر است . پرورش دام برای اكثر روستاییان بیشتر به خاطر استفاده از لبنیات است و قسمت زیادی از فرآورده ها جنبه خود مصرفی دارد . با توجه به افزایش فعالیت دامپروری در این منطقه هدایت و كمك مادی و معنوی دولت در درجه اول اهمیت قرار دارد .

صنایع دستی
همزمان با فعالیت های كشاورزی ، صنایع دستی نیز به صور مختلف در منطقه رایج و بسته به امكانات طبیعی در سطوح مختلفی گسترش یافته است .
گاهی صنایع دستی از لحاظ اهمیت اقتصادی بلافاصله بعد از كشت و زرع مقام دوم را احراز نموده است

موقعیت جغرافیایی 

منطقه حفاظت شده بیجار در شمال بیجار و جنوب شرقی شهرستان تكاب قرار گرفته است . رودخانه قزل اوزن حد جنوبی منطقه را طی می كند . در شمال منطقه رودخانه قم چقا جریان دارد . این منطقه به لحاظ جغرافیایی در طول 51'.4E وْ 47 تا.25'.8E ْ47 و.12'.9N ْ36 تا.59'.5N ْ35 قرار گرفته است .

وضعیت توپوگرافی
تقریبا نیمی از منطقه را اراضی با شیب كمتر از 12% تشكیل می دهد و بقیه منطقه اغلب به صورت تپه ماهوری می باشد و ارتفاع حداقل و حداكثر منطقه به ترتیب 1533 و 2187 متر می باشد .

زمین شناسی منطقه
منطقه از نظر زون های زمین شناسی ایران در زون البرز و زیر زون البرز – آذربایجان قرار دارد . از نظر زمین ساخت ، محدوده در بین دو گسل اصلی تبریز در شرق و ارومیه یا (زرینه رود) در غرب واقع است كه در نتیجه تعدادی از شاخه های این دو گسل در محدوده گسترش دارند . تعدادی تاقدیس نیز در محدوده منطقه وجود دارد . از نظر زمین لرزه خیزی محدوده بیجار در منطقه ای با خطر نسبی متوسط قرار گرفته است كه برای توسعه پارك ها و زیستگاه ها در ان منطقه مشكل خاصی وجود نخواهد داشت

اقلیم منطقه این منطقه دارای آب و هوایی نیمه خشك است . به علت ارتفاع زیاد منطقه نسبت به سایر مناطق استان ، اختلاف درجه حرارت سردترین روز سال با گرم ترین روز سال به 79 درجه سانتی گراد می رسد . حداقل دما در منطقه مربوط به بهمن ماه با 38 درجه سانتی گراد زیر صفر و حداكثر آن مربوط به ماه های تیر و مرداد با 41 درجه سانتی گراد بالای صفر بوده است .
متوسط بارش سالیانه منطقه 9/439 میلی متر است .
طول مدت ماه های خشك منطقه به 4 ماه می رسد و تعداد روزهای یخبندان منطقه 16 روز می باشد .

دره های مهم منطقه
دره كمتاران – قزل اوزن – سید شهاب – حاج زاغه سی – وال و قم چقا .

منابع آب منطقه منابع آب منطقه را می توان به دو دسته رودخانه و چشمه تقسیم بندی نمود .

• الف ) رودخانه ها
  • رودخانه قزل اوزن
    این رودخانه كه یكی از پر آب ترین رودخانه های استان می باشد در امتداد مرز جنوبی منطقه جریان دارد . آب این رودخانه از ارتفاعات چهل چشمه و منطقه سارال دیواندره سرچشمه می گیرد .
  • رودخانه قم چقا
    این رودخانه در حد شمالی منطقه جریان داشته و به لحاظ نقش و اهمیت در منطقه همتراز با رودخانه قزل اوزن می باشد . این رودخانه از غرب به شرق جریان داشته و با بستری سنگلاخی یا سنگریزه ای از ارتفاعات زرنیخ و قره گل سرچشمه گرفته و پس از عبور از منطقه حفاظت شده و روستای بزرگ قم چقا در محلی به نام ولی بیك و خرابه چول ارخ به رودخانه گورانی تغییر نام داده كه پس از عبور از قریه حیران تلو در قریه گل قشلاق به قزل اوزن می پیوندد .
• ب ) چشمه ها منطقه
  مهم ترین چشمه های واقع در منطقه كه در فصل تابستان و. پاییز برای حیات وحش منطقه دارای اهمیت حیاتی هستند به شرح ذیل می باشند :
  • چشمه حاج زاغه سی : واقع در ارتفاعات سلیم كش .
  • چشمه «كله شیر» : واقع در تپه ماهور های شمال غرب روستای صلوات آباد .
  • چشمه سید شهاب : واقع در دره های كوه سلیم (واقع در منطقه امن) .
  • چشمه قره بلاغ : واقع در بالا دست جنوب روستای قره بلاغ در دامنه شمالی كوه سلیم .
  • چشمه گچی بابا : واقع در دربند روستای متروكه گچی بابا .
  • چشمه میه رژگه : واقع در دره میه رژگه در شمال روستای صلوات آباد .
  • چشمه قاچاق : واقع در شمال روستای حسین آباد زردكمر .
  • چشمه تپه شرف خان : واقع در دره شرف خان .
  • چشمه كانی شفا : واقع در حاشیه روستای متروكه اوغلان میر احمد .
  • چشمه كانی چایگ : واقع در شمال روستای آق داغ .
  • چشمه دره آسیابان :‌واقع در دربند روستای قم چقا .
  • چشمه جوكوب : واقع در شرق روستای صلوات اباد .
  • چشمه بن مرسی : حاشیه جنوبی منطقه امن سلیم